PLANINARSKO-SMUČARSKO DRUŠTVO “KOPAONIK” BEOGRAD

Zmaja od Noćaja 9/IV, 11000 Beograd

www.psd-kopaonik.org.yu

TRANSVERZALA "JOSIF PANČIĆ" NA KOPAONIKU

O OSNIVAČU TRANSVERZALE

Planinarsko-smučarsko društvo “Kopaonik” Beograd osnovano je 3. juna 1971. godine

Od osnivanja, sve do 1989.godine, u Drušvu su se uglavnom realizovale smučarske aktivnosti, uz manji broj organizovanih planinarskih akcija u prvim godinama rada.

Autor ove transverzali oživljava planinarske aktivnosti u Društvu od 1989.g.

U 1991. godini odlučuje se da se poveća broj uređenih staza na Kopaoniku, prema Semeteškom jezeru i drugim pravcima.

U periodu od 1995 do kraja 1999.godine, radi omasovljenja planinarstva, organizujemo najmanje po jednu akciju u sedmici. Od tridesetak aktivnih planinara u 1995. godini narasta na oko 150 u 1999. u Društvu sa 600 članova.

U 1996. godini imali smo 40 akcija sa oko 1000 učesnika, u 1997. imali smo 50 akcija sa 1500 učesnika, u 1998. imali smo 58 akcija sa 2246 učesnika i u 1999. imali smo 49 akcija sa 1622 učesnika.

Na prvoj Republičkoj akciji, održanoj 2-4. juna 1996. bilo je 270 učesnika. Tada smo prvi put prošli markiranim stazama buduće transverzale i stazom do Semeteškog jezera. Zbog agresije NATO pakta na našu zemlju nije bilo moguće otvoriti transverzalu u 1999. godini, kada je već bila spremna.

Juna 2000. godine otvorili smo transverzalu «Josif Pančić» za učesnike Republičke akcije i od tada svake godine organizujemo njen obilzaka na Republičkoj i drugim akcijama Društva.

             Planinarski dom «Kopaonik»     

             Josif Pančić 1814 - 1888.     Učesnici pohoda povodom 100 godina planinarstva                                                                  Srbije , 8. jula 2001.

             Josif Pančić, rođen je 5.aprila 1814 .godine u Bribiru (Ugrine) kod Senja. Osnovnu školu završio je u Gospiću, gimnaziju u Rijeci, a medecinu u Budimpešti 1842. godine.

U Beču se upoznaje sa Vukom Karadžićem, koji ga nagovara da dođe u Srbiju i on dolazi 1846. godine, gde ostaje do kraja života. Umro je 25.februara 1888. godine u Beogradu.

Kao lekar po zanimanju, a botaničar po sklonosti 1853. godine postavljen je za profesora Liceja ( Visoke škole) u Beogradu, za predmete: botanika, biologija, bineralogija i agronomija. Naučno se stalno usavršavao.Objavio je mnoge naučne radove, među kojima su najpoznatiji: Flora Kneževine Srbije, Flora okoline Beograda, Šumsko šiblje i drveće u Srbiji. Pronašao je novu omoriku 1875.godine, koja nosi naziv “Picea omorica Pančić ”

Botaničku baštu u Beogradu osnovao je 1881. godine. Dao je do sada najlepši opis Kopaonika na kome je boravio 16 puta. Prvi put je boravio 1851. godine. Bio je član i prvi predsednik Srpske akademije nauka, i član mnogih drugih akademija u Evropi. Za doprinos razvoju planinarstva, a uzimajući u obzir želju izraženu za vreme života, planinari Srbije su izgradili mauzolej na najvišem vrhu Kopaonika, na Suvom Rudištu, u kome su smestili posmrtne ostatke Josifa Pančića, i sam vrh nazvali njegovim imenom.

OSNOVNE KARAKTERISTIKE KOPAONIKA

Kopaonik je naveća planina u centralnom delu Srbije, pruža se sa severozapada na jugoistok, od planine Željin do Kosova Polja. Dužina mu je oko 84 km, a prosečna širina oko 25 km. Sa istoka je omeđen dolinama reka Rasine, Toplice i Laba, a sa zapada dolinama reke Ibra. Ima četiri vrha preko 1900 m.

Klimatske prilike na Kopaoniku su jako povoljne za zimski i letnji turizam. Sneg pada obilno u zimskom periodu, a nije redak ni u ostalim mesecima. Godišnje statistike pokazuju da je: temperatura ispod nule oko 160 dana, sunčanih dana oko 200, kišnih dana oko 109, a temepratura izvora vode između 4-10 0 C.

Flora i fauna je jako razvijena. Područje koje obuhvata transverzala pokriveno je četinarskom i listopadnom šumom. Iznad 1800 metara nadmorske visine (n/v) je nisko žbunje. Po šumama i pašnjacima ima borovnica, malina, kupina, jagoda, pečurki i drugo. Ima raznih vrsta ptica, zečeva, lisica, vukova, srna, divljih svinja i dr.

Ostale karakteristike Kopaonika. Na području Kopaonika je veliki broj kulturno-istorijskih spomenika i znamenitosti iz najstarijeg Ilirskog perioda, srednjevekovne Srbije, perioda pod Turcima i iz novije istorije. Transverzala je u poručju Nacionalnog parka, koji zauzima površinu od oko 11.800 ha i ima zaštićenu zonu od oko 20.000 ha.

Nakon jednog od obilazaka Kopaonika Josif Pančić je zapisao :

“ Dopustite mi, da se ovom prilikom poslužim tom lepom osobinom čovečijeg duha i da Vas odvedem u jedan prekrasan kraj Srbije, u kome sam često i rado bivao, da mu proučim prirodu, u kome sam svaki put nahodio štogod novo da vidim ili čemu da se divim, koji nisam nikad ostavljao, a da nebih poželeo, da se još jednom tamo navrnem, a to je Kopaonik i njegovo područje...” i u drugom zapisu napisao: “ mislio sam Kopaonik potpuno da proučim, a eto ne stigoh, na vama braćo ostaje da dovršite što ja započeh”

Autor ovog teksta i taransverzale, kao i mnogi pre njega, sa svojim timom nastavlja to delo u sportsko-rekreativnom smislu, da se na Kopaoniku bezbedno kreće što veći broj posetilaca i planinara. Nadamo se da će svaka generacija iza nas dati svoj puni doprinos na tom planu.

P R A V I L N I K

PLANINARSKE TRANSVERZALE “JOSIF PANČIĆ”

NA KOPAONIKU

Član 1.

Planinarska transverzala “Josif Pančić” na Kopaoniku uspostavljena je u cilju boljeg upoznavanja Kopaonika i masovnijeg obilaska ove naše lepe planine. Učesnik koji želi da obiđe ovu transverzalu dobija ovaj dnevik, koji će mu pomoći prilikom obilaska.

Član 2.

Redosled obilaska i vreme nisu ograničeni ni uslovljeni.

Transverzala se može obilaziti organizovano ili pojedninačno u periodu maj-oktobar , u ostalim mesecima se ne preporučuje. Veća grupa (više od 40 učesnika) može dobiti vodiča izleta i pohoda ili poznavaoca transverzale.

Član 3.

Kao dokaz pređenog puta služi overa svih kontrolnih tačaka u Dnevniku transverzale. Overu za veće grupe vrši vodič

PSD, koji sa sobom nosi pečate kontrolnih tačaka, dok se ne postave pečati na terenu. Manje grupe i pojedinci prilažu kao dokaz fotografije sa mogućnošću prepoznavanja učesnika i broja KT ili objekta.

Kao vid priznanja za učinjene napore, svaki učesnik po obilasku dobija značku, koja je uračunata u cenu dnevnika.

Član 4.

Overu pređene transverzale i dodelu značke vrši određeni član Komisije za transvrzale iz PSD “Kopaonik” Beograd.

Član 5.

Ovaj Pravilnik je usvojen na sastanku Odbora za planinarstvo održanom dana 19.januara 1999. godine.

 

O P I S

PLANINARSKE TRANSVERZALE

“JOSIF PANČIĆ” NA KOPAONIKU

Transverzala ima dve deonice: istočnu i zapadnu , koje čine oblik osmice. Ukupna dužina je oko 45 km

Istočna deonica ima 5 kontrolnih tačaka i dužinu od oko 18 km, spuštanje oko 500 m relativne visine (sa 1934 m na 1425 m) i neprekidni uspon oko 553 m visine (sa 1425 m na 1978 m). Staza se može preći za oko 8 –10 časova, sa odmorima od 10 do 30 minuta, kod kontrolnih tačaka.

Zapadna deonica ima 5 kontrolnih tačaka i dužinu od oko 27 km. Nema velikih visinskih razlika. Može se obići za 10 do 12 časova, sa odmorima 10 i 30 minuta.

Opis transverzale počinje od kontrolne tačke broj 1 (KT-1) kod planinarskog doma “Kopaonik” i dalje.

Transverzala je označena planinarskim znakom (crveni prsten sa belim krugom u sredini).

Obe deonice (cela transverzala) mogu se obići za dva dana (vikendom), stim da se dođe na Kopaonik u petak. Prvi dan (ceo dan) obići zapadnu, a drugi dan do 15 č. istočnu deonicu. Istog dana autobusom se stiže do Beograda.

ISTOČNA DEONICA

Od planinarskog doma “Kopaonik” (KT-1, pečat je pored ulaznih vrata u planinarski dom, iza kamena sa ucrtanim stranama sveta ) staza vodi severoistočno prema planinarskom domu “Rtanj” i na oko 100 m skreće levo (na sever) prema izvoru Marina voda, gde se stiže za oko 5 minuta. Dalje nastavlja prema ski-žičari “Marina voda” i pravo između drugog i trećeg stuba (paralelno sa asfaltnim putem za Srebrnac i Brzeće, na oko 100 m). Staza vodi prosekom kroz četinarsku šumu, pored vodovodnih cevi od kaptaže (sa istočne strane), a zatim izlazi na asfaltni put, kojim treba ići do prevoja Jaram (1788 m). Kod polazne stanice ski-žičare za Veliku Gobelju skrenuti levo (sa desne strane je ski-žičara za Karaman-Vučak). Staza dalje vodi pored stubova žičare i na kraju žičare vidi se vrh Velika Gobelja (1934 m) na kome je radio-televizijski repetitor. Ako pada kiša ili ima rose, bolje je da se ide putem kojim idu vozila za repetitor. Put je označen žuto-belim stubićima za kretanje kada je veliki sneg. Na česmi pored ograde je KT-2 . . Dužina ove deonice je oko 3 km. Obeležje vrha je sa severoistočne strane.

                  Turistički centar Kopaonik,      Na padinama Velike Gobelje, 2003

                       noću, prema V. Gobelji

Od KT-2 staza nas dalje vodi severoistočnom padinom, sa blagim padom ( travnatom stazom oko 1 km) prema ski-žičari Gobelja Greben prema Srebrncu. Odavde se vidi hotel “Srebrnac”, vrh Željin, Jastrebac i Stara planina. Od izlazne stanice ski-žičare spušta se pored stubova do

ukrcne stanice. Može se ići i ski-stazom sa desne strane, jer je lakše hodati po travi. Kod ukrcne stanice ide levo, prolazi pored skladišta i izlazi na asfaltni put od Brzeća. Skrenuti levo i ići putem, na oko 200 m je oznaka za skretanje desno u travnati teren. Ide dalje uskim putem u manju šumu, izlazi na livadu i spušta se opet na asfaltni put za Brzeće. Treba ići putem oko 2 km, pored putne službe, ranije je tu bila farma Srebrnac, vidi se po zapuštenim zgradama sa leve strane. Sa puta levo (na istočnoj strani) vidi se selo Brzeće. Na drugoj velikoj krivini skrenuti desno na šumski put (na ulazu ima zelena rampa). Tu se spušta stari makadamski put od Jarma. Ovo su ustvari deonice starog puta od Brzeća za Jaram. Na oko 1 km dolazimo na krivinu udesno, tu su postavljene drvene klupe u okviru rezervata Metođe. Naša staza se spušta levo niz stranu u dolinu potoka. Ubrzo se nailazi na potok i pećinu ili okno napuštenog rudnika iz koga voda izvire. Levo je “svetilište” na oko 1,5 km, a desno je staza za gejzir. Od krivine na putu možemo nastaviti putem, posebno ako je mokar teren do ušća potoka od Jarma i Širokog dola. Po prelasku dva potoka, na raskrsnici Gvozdac, treba skrenuti levo i ići niz potok. Na oko 200 m strelica pokazuje prelaz preko mosta za gejzir hladne vode, gde je KT-3 ( na oko 1425 m n/v) .Mlaz vode iz gejzira dostiže visinu oko 5 m. Na celom ovom prostoru izrađene su klupe i nadstrešnice za odmor posetilaca ovog rezervata i “svetilišta”.

                   Gejzir u Metodju      Učesnici transverzale kod gejzira

Od KT-3 staza nas dalje vodi do raskrsnice i dalje levim putem do ski-žičare Ledenica i Gvozdac, kroz Široki do. Kod polazne stanice ski-žičare skrenuti levo, šumskim putem, prema grebenu Ledenice (1870 m), gde je iskrcna stanica ski-žičare Bela reka 2 od turističkog naselja Brzeće. Na stubu je KT-4 . Raniji naziv Ledenice bio je Bela Kobila.

Od ove KT otvara se vidik za razgledanje okoline (vidi se Brzeće i severoistočne planine.

Od KT-4 staza vodi grebenom, zatim se spušta i blagim usponom vodi jugozapadno prema Karamanu. Sa leve strane je ski-žičara Kneževe bare i Pančićev vrh (vide se kupole). Po izlasku na Karaman (1917 m), gde su iskrcne stanice ski-žičare Kneževe bare, Karaman, Mali Kraman i Gvozdac, skrenuti levo, pored velikih gromada kamena, na jug prema Suvom Rudištu. Sa desne (severne) strane je vrh Vučak 1936 m (treći vrh po visini na Kopaoniku), zapadno je planinarski dom “Kopaonik” i Geneks hoteli. Staza se spušta na Jug oko 1 km do Pajinog presla (1804 m), a zatim vodi levo (na Istok) putem prema ski-žičari Duboka 1. Kod stubova žičare skrenuti desno ( na Jug) i pored iste ići strmim usponom oko 300 m, a zatim skrenuti desno i ići koso prema izlaznim ski-žičarama za Suvo Rudište (1978 m). Na zidun iznad izlazne SKI stanice je KT-5 .

                 Planinari na Suvom Rudištu,                          Na Suvom Rudištu, 1978 m

                  ispred Pnčićevog vrha

Sa Suvog Rudišta pruža se pogled na sve okolne planine : Maglić 2386 m, Durmitor 2522 m, Prokleteije (Đeravica 2656 m) , Staru planinu 2169 m, Šar planinu 2580 m i druge. Rudnik nije više u eksploataciji, a zbog opasnosti da se neko usled vetra ili nepažnjom oklizne u provaliju ograđen je žicom.

Od KT-5 može se ići na sam Pančićev vrh 2017 m, gde je mauzolej Josifa Pančića, koji u krugu vojnog objekta i može se posetiti samo ako se ima prethodno odobrenje VP 8115 Zemun. Odobrenje sa daje samo većim grupama, a pojedincima u izuzetnim slučajevima.

Od vrha Suvo Rudište treba se spuštati istom stazom do Pajinog presla, a zatim pravo (severozapadno) kroz šumu, preći ski staze za Karaman, na raskršću ići malo desno i dalje kroz šumu, preko ski-staze i ispod žičare Mali Karaman, malo se uspinje i dolazi na raskrsnicu staza za izvor Marina Voda (na Severu), desno je planinarski dom “Rtanj”. Ići levo za planinarski dom “Kopaonik”, gde se završava istočna deonica transverzale i overava KT-1 .

ZAPADNA DEONICA

Od planinarskog doma “Kopaonika” (KT-1) sa južne strane stazom se silazi na asfalatni put za centar turističkog naselja i Jošaničku Banju. Iza ambulante skrenuti levo prema meteorološkoj stanici, nizbrdicom do makadamskog puta, a zatim desno dolazi se do hotela Bačište. Dalje ići pored sportskih terena asfaltnim putem prema Rudnici i na oko 200 metara (kod visokonaponskog dalekovoda) skrenuti desno na šumski put. Staza je uporedo sa dalekovodom i na oko 300 m skreće desno, prolazi ispod dalekovoda i ide uporedo oko 200 m, a zatim skreće desno u gustu šumu. Nakon 200 m izilazi se na novi šumski put od sela Lisine za Sunčanu dolinu. Skrenuti levo, na severozapad, pored Čukare (k 1525 m).

Ranija markirana staza ide pravo na zapad i povremeno skreće na jug i jugozpad, spušta se pored potoka i nakon 1 časa može se izaći na novi šumski put, kojim sada ide staza transverzale.

Obe staze dovode vas do baraka za šumske radnike i konje, gde se možte zaštititi od kiše i odmoriti. Dalje treba ići putem i na prvoj raskrsnici puteva iz četiri smera, skrenuti desno (jedini markirani put). Ovim putem se za oko 30 minuta stiže na Ladište. Sa puta skrenuti desno, na oko 100 m je mali potok. Kontrolna tačka ( KT- 6 ) je na drvetu posle prelaska malog potoka i livade.

Markirana staza putem (pravo) vodi pored Barske reke za česmu, kod napuštene strugare ( za 20 minuta) i dalje dolinom Barske reke, pored napuštenog rudnika Suva ruda, Semeteškog jezera (za oko 2 časa) do sela radošiće.

Od KT-6 staza vodi pravo na Sever, kroz gustu šumu, sa srednjim usponom, može da se stigne za oko 1 čas do Hajdučke vode, pored asfaltnog puta od Jošaničke Banje za Kopaonik. U blizini nema izvora, ali na ovom mestu pravimo pauzu oko 30 minuta. Staza na oko 50 m skreće levo, ulazi u šumu i paralelno sa asfaltnim putem na severozapadno, dovodi nas do Raskrsnica (1514 m n/v). Na ovom mestu se spaja markirana staza za Semeteško jezero. KT-7 je levo u šumi na velikoj steni gde je ploča- obeležje iz NOB-a. Pečat je oko 1,7 m zapadno od oznake KT i mermerne ploče o doga|aju iz NOB-a. Na ploči piše: “Ovde je formiran Kopaonički partizanski odred–“Todor Miličević”. Pored staze za Semeteško jezero ( na oko 400 m) nalzi se izvor vode. Levo od staze transverzale je markirana staza 4, koja vodi oko Jadovnika, do Leskove vode i Kozjih stena, a zatim do vrha Kukavice i veza sa stazom transverzale i stazom 1 od Jošaničke Banje.

Od KT-7 staza vodi na severozapad , ( markacija je na retkom kamenju, jer je na ovoj kosi livada) i dovodi nas na greben na Jadovnika. Odavde se vide pod Kopaonička sela (na Zapad) i Ibarska dolina kod Raške i vrh Kukavica 1726 m. Dalje grebenom na severozapad za Kukavicu gde je KT-8 . Sa ovog vrha pruža se pogled na sve strane. Istočno je Velika Gobelja, jugoistočno Pančićev vrh itd.

                       Kamene figure na Kopaoniku        Učesnici transverzale na Raskrsnici

                                                                           u pozadini je vrh Kukavice, 1725 m

Od KT-8 treba se vratiti oko 200 m stazom kojom ste došli, a zatim levo (na Istok), preko livada, levo je šuma. spustati se padinom, kroz malu šumu, opet na livadu, gde ćete ugledati jednu ploču pokojnom Miodragu Đoroviću (1924- 1993). Nastaviti balgo spuštanje do kolibe gde se čuvaju goveda.

Od kolibe ići stazom desno, pored izvora, a zatim levo i za 5 minuta ste na asfaltni put, pre mosta na Samokovskoj reci. Ispod podvožnjaka levo je mala česma za vodu. Ovde se može završiti dnevni obilazak i auto stopom ili drugom vrstom prevoza doći do planinarskog doma, koji je odavde udaljen oko 10 km. Staza dalje vodi levo asfaltnim putem za Jošaničku banju (severno) i na oko 1 km staza skreće desno ( na Istok), ulazi u šumu i blago se uspinje prema severoistoku do KT-9 , koja je na blokovima stena na Pašinom bačištu.

                     Izletište Kadijevac    Mijatovićev kanal    Kozje stene

Od KT-9 staza vodi dalje kroz Čadorište (oko 2 km) izlazi na šuski put, prelazi ga u pravcu jugoistoka i dalje šumskim putem ( posle prelaska ovog puta na jednom kamenu piše: “ Baba Verin Vrgo i slika”), preko doline, potoka, levo opet šumski put i izlazi na livade, Rvatske bačije.

Na kamenu iznad puta je KT-10 . Desno ( južno) su Lisčije stene, Dražina voda i Markove stene.

Od KT-10 staza vodi preko livada (na jugoistok) na kolski put, koji prolazi sa južne strane Male Gobelje i Velike Gobelje na prevoj Jaram. O Jarma dalje asfaltnim putem za centar turističkog naselja. Na oko 1 km skrenuti levo na šumski put, koji će vas dovesti do Marine Vode i planinarski dom “Kopaonik”.

Rastojanja i vreme pešačenja između pojedinih kontrolnih tačaka: